Over tomaten en komkommers

20170622_105637

De afgelopen maanden heb ik twee ochtenden per week vrijwilligerswerk gedaan bij Stadsboerderij Caetshage hier in Culemborg. Caetshage is een kleinschalige biologische zorgboerderij, waar heel veel verschillende soorten groenten en fruit worden geteeld, zowel in de volle grond als in de kas. Meewerken op een “echte” boerderij kan ik iedere hobby tuinier aanraden, want je steekt er veel van op, wat je vervolgens weer in je eigen tuin kan toepassen!

Daarom vandaag een paar tips uit de eerste hand, over de teelt van tomaten en komkommers (zelfde methode geldt ongeveer voor aubergines):

  1. Tomaten en komkommers groeien het beste in een kas, dan zijn ze eerder rijp en met name tomaten hebben dan minder last van phytophthera (schimmelziekte). De kas moet goed worden geventileerd, zodat de planten zo droog mogelijk blijven. Water wordt alleen gegeven bij de wortels. Komkommers kun je trouwens ook prima in de volle grond telen. Tomaten ook, als je een beetje geluk hebt met het weer (zoals de droogte van de afgelopen tijd …), of als je een afdakje boven ze plaatst. En zorg er dus voor dat er geen water op de bladeren en vruchten terecht komt.
  2. De planten groeien in de kas bij voorkeur langs touwtjes, en dat heeft een belangrijk voordeel ten opzichte van stokken (wat zelf altijd deed): ze kunnen namelijk horizontaal (scheef) afgelegd worden, waardoor je veel langere planten krijgt en dus meer vruchten. Naarmate de planten langer worden, wikkel je de plant steeds een stukje verder spiraalsgewijs om het touw heen (klosje touw aan de bovenkant wordt afgerold) en wordt het touw zijwaarts verplaatst. Zie foto 1 hierboven, de planten mogen niet dus boven het eind van het touw uitgroeien.
    De onderste bladeren worden verwijderd, telkens tot 1 blad onder de onderste tros/vrucht. Dit doe je elke 1 of 2 weken, afhankelijk van de groeisnelheid. Bij tomaten stopt mijn oogst meestal na de 5e tros, maar met deze methode kun je gemakkelijk 8 trossen per plant halen.
  3. Bij komkommers worden alle dieven (=okseltakken), nieuwe takjes vanuit de wortels en de meeste vruchtbeginsels verwijderd, zodat er elke tweede oksel 1 vrucht overblijft (bij snackkomkommers 1 vrucht in elke oksel), zie foto 2 hieronder. Bij tomaten wordt elke tros na de 5e vrucht getopt (kerstomaten na ca. 12 vruchten).
  4. Vruchtgroenten hebben veel voeding nodig. Dit kun je het beste verdund in het water geven, bijvoorbeeld door koemestkorrels op te lossen in een emmer water en vervolgens bij de voet van de planten te gieten.
  5. Oogst de vruchten tijdig, zodat de plant energie overhoudt voor de volgende (tros) vruchten. Komkommers zijn rijp wanneer het onderste “gerimpelde” stukje van de vrucht glad wordt.

Veel succes met de teelt!

20170622_105605

Voorjaar met hindernissen

De lente, en dan vooral de maand mei, vind ik zelf de mooiste periode in het moestuinjaar: als alles wat gezaaid is gaat ontkiemen en groeien, de stijgende temperatuur buiten werken weer plezierig maakt, en al dat jonge frisse groen vol belofte zit van heerlijke groenten die later in het jaar geoogst kunnen worden.

Het was echter een voorjaar met hindernissen. Allereerst was het erg koud tot ongeveer half mei, wat het ontkiemen en groeien erg vertraagde. Mijn tuinbonen kwamen zelfs helemaal niet op. Verrot in de grond of opgegeten door muizen/vogels?

Verder was ik zelf de hele maand mei in China, wat betekende dat ik een sterk aangepast teelschema moest maken. Maar met een goede voorbereiding blijkt het prima mogelijk (alhoewel niet heel leuk) om de belangrijkste groeimaand van het jaar op afstand gade te slaan. En in China deed ik alvast inspiratie op voor nieuw te telen groenten!

20170520_102555

Kort samengevat deed ik de volgende aanpassingen in mijn voorjaarsplanning:

  • Met zaaien had ik rekening houden dat er in mei nog nauwelijks iets te oogsten mocht zijn. Dus geen spinazie en radijsjes gezet dit jaar, en de peultjes wat later gezaaid dan normaal (half maart).
  • Verder had ik in maart en april al peultjes, bietjes, wortels en prei gezaaid, en uien en aardappels gepoot. Dat kan allemaal lekker doorgroeien in mei.
  • Mijn kas werd eind april volgezet met tomaten, aubergines, paprika’s en pepers. Voor de kas heb ik een automatisch watergeefsysteem van De Wiltfang, hiermee kan je maximaal twee weken afwezigheid overbruggen, heel handig voor vakanties.
  • Voorgezaaide mais, sojabonen, kolen, kruiden en de restanten van de “kas”planten werden eind april buiten uitgeplant. De sojabonen zijn het meest kougevoelig en mochten eerst nog onder “cloches” (plastic beschermkappen, kant en klaar te koop of zelf te maken van plastic verpakkingen).
  • Komkommer- en pompoenplantjes waren heel klein, die mochten tot eind mei in pot in de kas blijven staan.
  • Rabarber: zoveel mogelijk eind april al geoogst en meteen ingevroren. Daar kan ik nu allerlei heerlijks mee maken, zoals rabarbercrumble, rabarbertaart, of rabarber-aardbeien-vlierbessen siroop
  • Meteen na terugkomst bonen en courgette gezaaid. Met de huidige warme temperaturen kiemen die supersnel!

In mei werd er door mijn lieve thuisfront alleen water gegeven wanneer nodig, en het grootste onkruid werd verwijderd. Meteen na terugkeer op 30 mei kon ik sla, rucola en peultjes oogsten, dat was heerlijk thuiskomen. ūüôā

20170531_183818.jpg

De moestuin in maart

 

 

 

 

 

 

 

 

Maart is een maand van voorpret: er is weinig meer te oogsten, maar er kan wel van alles gezaaid worden.

Dat begint eigenlijk al in februari met groenten die meteen buiten de grond in mogen(zoals tuinbonen, uien en knoflook), en met het binnen voorzaaien van de warmteminnende gewassen, die de Nederlandse lente nog te koud vinden: tomaten, aubergine, paprika en pepers. De afgelopen weken kwamen daar nog bij:

  • In potjes in de kas:¬† pompoen, komkommer, snijbiet, meloen, mais.
  • Buiten in de volle grond: peultjes, regenboog wortelen, bietjes, rucola, prei, aardappels, knolselderij, romaanse sla.

Op dit moment staat de kas vol met kleine frisse plantjes. Natuurlijk zijn het er altijd te veel (vooral bij grote planten zoals pompoen of courgetteheb je er aan 1 of 2 genoeg …), dus ik maak er graag vrienden en bekenden blij mee, en de kinderen verkopen ze met Koningsdag op de vrijmarkt.

Wat oogst betreft was het dus een beetje mager in februari/maart, eigenlijk stond er alleen nog prei en flowersprout (kruising boerenkool met spruitjes) buiten, en andijvie en rucola in de kas. Van die laatste twee maak ik graag een Caesar-achtige salade, met knapperige knoflookcroutons (van oud brood), lente-ui, zwarte taggia olijfjes, eventueel geraspte Parmezaanse kaassnippers, en caesardressing (bijvoorbeeld deze, maar je hebt ook goede in de winkel).

Flowersprout is een heel leuk nieuw gewas. De “spruitjes” staan open als een bloem en zijn paarsachtig van kleur. De smaak is wat milder, iets meer richting boerenkool. Ik snijd ze doormidden en roerbak ze¬†dan met een uitje en wat currypasta, en dan met rijst, cashewnoten¬†en/of een gebakken eitje. Heerlijk!

PS – deze week startte mijn sabbatical van ruim 5 maanden. Meer tijd voor mijn groentetuin dus, maar ook om andere plannetjes uit te voeren zoals beter Chinees leren, en een¬†zogenaamd “tiny house” bouwen. Meer hierover kun je vanaf april lezen op deze¬†blog. Hier is het eerste bericht alvast!

Oogst 2016 / start seizoen 2017

Wat betreft het weer was 2016 een heel mooi en interessant tuinjaar. Helaas heb ik er weinig over geschreven, want ik bleek me toch iets teveel werk op mijn hals te hebben gehaald met drie tuinen (de schooltuin en tuin van de buurvrouw kwamen erbij), en teveel grote projecten op m’n werk.

Als afsluiting van het vorige jaar, en als voorpret voor het nieuwe groeiseizoen hier nog wat foto’s van -een deel van- de heerlijke oogst. Meest succesvol waren rabarber, tomaten, peultjes, knolvenkel, mini-aubergines, augurken, appels en pepers. Voor het eerst zaaide ik augurken, ma√Įs en sojabonen, en dat smaakt naar meer. Vooral collega’s waren erg blij met de potten ingemaakte augurken!

Door de natte en koude zomer hadden de frambozen, vijgen, (sperzie)bonen en courgettes het wat moeilijker, maar in de nazomer haalden ze dat gedeeltelijk weer in. En de nieuwe kas leverde behalve heel veel tomaten ook twee superzoete mini canteloupe meloentjes op.

Kolen waren helaas -weer- geen succes. In mijn tuin een terugkerend probleem door waarschijnlijk een combinatie van te weinig licht en te weinig mest.

Inmiddels is het 2017 seizoen al weer van start gegaan met het snoeien van de appel/perenbomen, het binnen zaaien van tomaten, aubergine en paprika’s, en het buiten planten van tuinbonen, knoflook en uien. EN met het goede voornemen om in ieder geval maandelijks verslag te leggen van de oogst, en wat er in de keuken van gemaakt wordt.

Vragen over je eigen tuin of verzoeknummers voor recepten blijven welkom!

20160910_161102

Voorpret

Elk jaar verheug ik me enorm op de lente & zomer, en op alles wat ik dan kan laten groeien in de moestuin. Als het weer warmer wordt en de tuin er nog leeg en verwachtingsvol bij ligt, begint het weer te kriebelen en wil ik niets liever dan buiten met m’n handen in de aarde wroeten!

Dit jaar is mijn voorjaarsonrust vroeger en heviger, omdat ik onlangs een kas heb geplaatst. Een investering waar ik heel veel plezier aan ga beleven, want hiermee verleng ik het groeiseizoen, en kan ik bovendien beter gewassen telen die van warmte houden, zoals tomaten, paprika, pepers, aubergine en meloenen.

Zelfs nu het overdag nog fris is (maximaal tien graden in het zonnetje) loopt de temperatuur in de kas al snel op naar een graad of 25. Zes rassen tomaten, aubergine en pepers heb ik voorgezaaid en beginnen lekker te groeien.

Er is helaas ook één nadeel aan het vroege voorjaar: er valt heel weinig te oogsten in de tuin. Als je gelukt hebt staat er nog wat spruitjes, boerenkool en prei. Maar in mijn geval is de tuin nu akelig leeg.
Inmiddels zijn de nieuwe uien, bietjes, wortelen, radijs, peultjes, lente-ui en spinazie ingezaaid, nu nog even geduld hebben tot de eerste oogst …

In de tussentijd vermaak ik me met het telen van oesterzwammen in huis, dat is heel eenvoudig met de kant-en-klare groeisets die je kunt kopen bij Rotterzwam of Gro-Holland.

Twee sets heb ik laten groeien, en dat leverde tweemaal een flinke portie paddenstoelen op (ca. 300 g per keer). Hiervan maakte ik een eenvoudige maar overheerlijke risotto met gebakken oesterzwammen en lente-ui, en een smakelijke vegetarische paté met linzen.

Met de volgende zwammenoogst ga ik het vegetarische “draadjesvlees” van koningsoesterzwammen proberen, dat Yvette van Boven maakte in de eerste aflevering van haar nieuwe serie kookprogramma’s. Heerlijke kook-tv trouwens, voor als er in de tuin nog weinig te beleven is …

Overvloed

Voor mijn gevoel is de zomer nu toch voorbij, en ook de tuin begint er al aardig herfstig uit te zien. Dus ik begin terug te kijken op een heel geslaagd oogstseizoen. Het weer werkte goed mee: al vanaf het voorjaar veel mooie zonnige dagen, die regelmatig werden afgewisseld met flinke regenbuien. Resultaat: een overvloedige oogst aan tomaten, minikomkommers, peultjes/doperwtjes, tuinbonen, snijbonen, rucola, zwarte bessen, rabarber, snijbiet en rode ui. En daar kwamen afgelopen weken nog appels, bramen en pompoen bij.

20150814_073637x

Ook zijn er elk jaar gewassen die het minder goed doen. Deze keer waren dat de sperziebonen (drie keer gezaaid, slechts een paar planten kwamen op), vijgen (door merels en wespen aangevreten) en knolvenkel (in bloei geschoten). Ook de rode bieten en wortels bleven klein, waarschijnlijk doordat het begin van het seizoen nogal droog was.

Vooral de tomaten en snackkomkommers waren de afgelopen weken een groot succes, waarvan ook collega’s en buren naar hartelust konden meegenieten. Niet alles kan meteen opgegeten worden, dus de vriezer zit vol en ook probeer ik wat verschillende bewaartechnieken uit.

20150826_101306

Zo maakte ik de afgelopen weken:
– Ketchup (recept uit het geweldige boek Homemade van Yvette van Boven)
– Twee soorten limonadesiroop (zwarte bes-rabarber en braam-appel)
– Jam van bramen, frambozen en pruimen
– Appeltaart en appelmoes
– Gedroogde vijgen, om te snacken en voor in de havermoutkoekjes
Gedroogde tomaatjes, lekker in de salade en op de boterham
Ginger ale (ook van Yvette) en snelle appelcider (zelfde methode, alleen appelsap in plaats van water, en zonder gember en citroen)
– En de snijbonen? Die zijn supermals en zoet en verwerk ik zo ongeveer in elke maaltijd deze week. Dus door de pasta, in de hartige taart, in de rijst, door de chili, en in de omelet.

Heb jij ook veel oogst van een bepaalde groente of fruit? Ik ben benieuwd wat je daarmee maakt, dus laat het me weten!
Zo heb ik nu nog een boel pompoenen en walnoten liggen, en daarvoor kan ik nog wel wat inspiratie gebruiken ūüôā

20150812_175107

 

Groentelasagna met aubergines

20140614_145220-1x 20140716_165826

Afgelopen week heb ik de laatste aubergines van het dakterras geoogst. Eigenlijk had ik het niet verwacht, maar in het Hollandse klimaat kun je dus toch (op een warm plekje) vrij gemakkelijk aubergines in de buitenlucht telen.

Aubergine is een hele smaakvolle en veelzijdige groente, ik vind het zelf vooral erg lekker gegrild op een broodje hummus, verwerkt in een saus voor bij de pasta, als caponata salade of in een Chinees roerbakgerecht. Een andere heerlijke manier om aubergine te verwerken is in lasagne. Ik ben al een aantal maanden bezig om een goed recept voor vegetarische lasagne zonder kaas en melk te vinden, en toch hartig en romig van smaak. Hieronder het -voorlopig- winnende recept, ge√Įnspireerd door onder meer de lasagne van Oh She Glows, en een Mac & Cheese “kaas” saus op basis van cashewnoten en groenten.

1 pak lasagnebladen, groen of wit
1 aubergine
500 ml tomatensaus (zelfgemaakt of een goede kwaliteit uit pot)
100 g (1/2 cup) -ongebrande- cashewnoten
250 ml (1 cup) amandelmelk, sojamelk o.i.d.
1 flinke aardappel, geschild en in blokjes
2 wortels (of 1 kleine winterwortel), in blokjes
1 ui, in parten
1 teentje knoflook
1 tl zout
2 tl mosterd
2 el edelgist
1/2 el maizena
2 tomaten in hele dunne plakjes
50 g pijnboompitten

Extra voor een groene saus: een handvol verse spinazie of een paar blokjes diepvriesspinazie, ontdooid en uitgelekt, en/of verse kruiden

Verwarm de amandelmelk en giet in een schaaltje op de cashewnoten. Laat minstens een kwartier staan. Kook de aardappel, wortel en 1 ui in een laagje water tot ze gaar zijn (ca. 10 minuten).
Snijd de aubergine in plakken van ongeveer 0,5 cm, bestrijk dun met olijfolie, bestrooi met peper en zout en gril in de oven of koekenpan tot ze gaar zijn en gebruind aan beide kanten.
Meng in een blender (of met staafmixer) de cashewnoten, amandelmelk, gekookte groenten, knoflook, edelgist, mosterd, zout en maizena tot een mooie gladde saus.
Als je een groen saus wilt zoals op de foto hieronder voeg je nu de spinazie en/of de kruiden toe. Proef en breng eventueel verder op smaak.
Stel de lasagne samen: begin met de helft van de tomatensaus, een laag lasagnebladen, de helft van de gegrilde aubergines en 1/3 van de kaassaus, vervolgens weer een laag lasagnebladen. Herhaal dit nog een keer en sluit af met een laag kaassaus.
Versier met plakjes tomaat en pijnboompitten en bak in een warme oven (200 graden) totdat de lasagne goed heet is, en lekker bruin aan de bovenkant.

De aubergine kun je eenvoudig te vervangen door andere groenten naar keuze, bijvoorbeeld gebakken champignons, geroosterde pompoen, kort gekookte broccoli, etc.  Ook aan de tomatensaus kun je heel goed (restjes) groenten toevoegen: even kort roerbakken en dan de saus erbij.

20140313_181934